پیوستگی های شب یلدا با پدیده های نجومی
پایگاه خبری ایران بزرگ-گروه باستان شناسی-با پدیدار شدن جوامع یکجانشین کشاورز از همان ابتدا اهمیت دوره های سال خورشیدی برای کشاورزان ماقبل تاریخ آشکار شد . پدید های نجومی از جمله تغیرات محل طلوع و غروب خورشید و ارتفاع آن در آسمان و مدت زمانی که در آسمان پدیدار بود در طی یک بازه ی زمانی همواره تکرار می شد و انسان ما قبل تاریخ نیز خیلی زود این گردش تکراری پدیده ها را دریافت . این بازه ی زمانی همان چیزی است که بعد ها با تدوین روش های نظام مند گاهشماری ، سال خورشیدی نامیده شد...
انسان پیش از تاریخ دریافته بود که در پاره از زمان طول روز بسیار کمتر از طول شب است و بر عکس در پاره ای دیگر طول روز بسیار بیشتر از شب است.
در حقیقت 4 نقطه در یک سال حورشیدی وجود دارد که نسبت های طول شبانه روز در آنها از وشعیت جالبی بر خوردار است.اول از همه تنقطه اعتدال بهاری است . در این هنگام از سال طول شب و روز با هم برابر می شوند و در آن روز حورشید درست از شرق سر بر می آورد و در غرب نیز غروب می کند. این هنگام از سال بعد ها جشن نوروز یا بهار جشن نامیده شد .
هرچه از نقطه اعتدال بهاری پیش میرویم خورشید هر روز در آسمان ارتفاع بیشتری می یابد و به همین دلیل مدت زمان بیشتری طول می کشد که غروب کند . در روز 1تیز گاهشمار فعلی ( که یک گاهشمار منطبق با سال طبیعی است ) خورشید زمین در گردش سالانه خود به دور خورشید به نقطه ی انقلاب تابستانی می رسد . در این روز خورشید بیشترین فاصله را از زمین در آسمان گرفته است و طبیعتا طولانی ترین روز سال نیز به شمار می رود . انقلاب تابستانی نیز از مناسبتهای بسیار مهمی بوده است که با نام تیرگان جشن گرفته می شده است و در اواخر سلسله ساسانی حتی شروع سال یا نوروز در این موقع جشن گرفته می شد چراکه در این زمان بهترین موفقع برای افتتاح خراج کشاورزی محسوب می شده است.
از این روز تا شروع پاییز که چیزی حدود 93 / 92 روز به طول می انجامد طول روز ها روبه کاهش می گذارد و در نقطه ی اعتدال پاییزی مقدار انها دوباره با هم برابر می شود . جشن مهرگان یاد آور این واقعه ی خورشیدی است . اما هرچه از پاییز می گذرد خوزشید در طول روز مسیر کم ارتفاع تری را در آسمان طی می کند و این به معنای کاهش مدت زمان روز است .
در آخرین روز پاییز و انقلاب زمستانی یعنی درست در زمانی که خورشید در آخرین در جه ی برج فلکی قوس قرار دارد ، این ارتفاع به کمترین میزان خود می رسد و این آفتاب بی رمق زودتر از همیشه مغلوب تاریکی می شود . اما در روز بعد خورشید وارد برج جدی میشود و سر افرازانه دوباره در آسمان اوج می گیرد. تکرار این پدیده که هرساله به شکل تقریبا مشابهی روی میدهد به زودی نظر انسان ها را به خود جلب کرد . در جوامع سردسیری که خورشید بیش از سایر مکان ها نقش حیات بخشی را ایفا می کند این واقعه تبدیل به مناسبتی مقدس شد . آنچه که امروزه شب یلدا خوانده می شود در واقع به معنای شب زایش است .
یلدا واژه ای سریانی ( و نه انچه بسیاری از سر نادانی عربی می خوانندش) و از ریشه ای آرامی به معنای زایش و تولد است . در باره ی قدمت کاریرد این واژه شاید بتوان آن را تا عصر ساسانی به عقب برد .
شب یلدا شب چله ایران بزرگ میراث فرهنگی پایگاه خبر ایران بزرگ
ارسال شده در مورخه : چهارشنبه، 30 آذر ماه، 1390 توسط
bastanshenasi 
